Historia umocnień wojennych Szczecina

    Po zakończeniu I wojny światowej i podpisaniu Pokoju Wersalskiego Niemcy miały stać się państwem zdemilitaryzowanym, jednakże po dojściu Adolfa Hitlera do władzy (1933 r.) Niemcy podjęły rozbudowę przemysłu zbrojeniowego i umocnień. W Szczecinie powołano tajną akademię sztabu generalnego, koszary zaczęły zapełniać się nowymi pułkami Wehrmachtu, tu także umieszczono dowództwo 1 floty powietrznej Luftwaffe. Dla ciężkiego sprzętu bojowego, poprzez ułożenie podwójnej warstwy bruku przystosowano al.. Niepodległości, al.. 1 Maja i pasy jezdni w okolicach koszar.
    W okresie międzywojennym Niemcy zbudowali Międzyrzecki Rejon Umocniony (Obrastellung), a następnie uzupełniający go Wał Pomorski (Pommernstellung), ciągnący się od Ustki nad Bałtykiem - w końcowym etapie II wojny światowej odegrały one kluczową rolę w obronie terytorium III Rzeszy.
    Po wybuchu wojny, od 1940 r. Anglicy podjęli akcję bombardowania obszarów przemysłowych III Rzeszy, którą prowadzono głównie w nocy. Miasta niemieckie, w tym Szczecin zaczęto przygotowywać do obrony przed nalotami. Organizowano obronę przeciwlotniczą, budowano schrony na terenie parków, na placach, w alejach i na cmentarzach.
    Liczba schronów budowanych w szczecinie w poszczególnych latach II wojny światowej:

Miesiąc, rok           Liczba schronów     Liczba miejsc w schronach
Kwiecień 1941 r.              6                      650
Październik 1941 r.          14                    2.620
Styczeń 1942 r.               20                    3.910
Kwiecień 1942 r.             31                    490
Lipiec 1942 r.                   46                    7.165
Styczeń 1943 r.               117                  14.861
Lipiec 1943 r.                   129                  18.194
Styczeń 1944 r.               207                  28.732
Lipiec 1944 r.                   218                  31.112

Razem:                             788                 107.734
 Obok schronów zbudowano także 38 betonowych bunkrów magazynowych, których elewacje malowane były na wzór budynków mieszkalnych (kilka z nich zachowało się do dziś). Zaadaptowano 17 tys. piwnic w budynkach mieszkalnych, których zewnętrzne ściany wzmocniono ścianami betonowymi. Największy z blisko 60 publicznych schronów zbudowano w pobliżu dworca kolejowego - mogło w znaleźć schronienie ok. 5 tys. osób. Największe schrony zlokalizowano w pobliżu strategicznych zakładów pracy, np. Obok stoczni „Vulkan" zbudowano schron na ok.. 5,5 tys. osób. Wybudowane w okresie II wojny światowej schrony mogły pomieścić czwartą część mieszkańców miasta.
  Nad Jeziorem Szmaragdowym zbudowano schron dla gauleitera Schwede - Coburga. Po ogłoszemniu alarmu lotniczego przedstawiciele władz przenosili się tam z gmachu obecnego Urzędu Miasta przy pl. Armii Krajowej.
  Podjęto także budowę licznych basenów zapewniających wodę do gaszenia pożarów po nalotach. Wiele z nich, podobnie jak schronów, pozostało do czasów dzisiejszych.
  W newralgicznych punktach strzeżonych przez wojsko budowano niewielkie bunkry, w których wartownicy mogli przetrwać nalot, by sprawnie powrócić na miejsce służby.
  Na dachach wielu domów zainstalowano stanowiska obrony przeciwlotniczej, a także liczne syreny alarmowe. Stanowiska baterii artylerii przeciwlotniczej urządzono na Płaskowzgórzu Warszewskim, na Wzgórzach Bukowych, a także na innych wzniesieniach wokół miasta, np. na obecnym Wzgórzu Hetmańskim.
  Dla obrony miasta przed nalotami zwiększono ilość baterii artylerii przeciwlotniczej i reflektorów. Zaczęto używać balonów zaporowych i zasłon dymnych. /balony zaporowe - balony utrudniające przelot samolotów/ /zasłony dymne - zadymienie obszaru bombardowana utrudniające rozpoznanie celu i wykonywanie fotografii/ Dla zmylenia alianckich lotników stosowano drewniane makiety baterii przeciwlotniczych itp. Szczególnie dotkliwe naloty miały miejsce w 1944 r. Alianci zniszczyli wówczas zakłady pracy zlokalizowane wzdłuż Odry, Starówkę i centrum miasta.
  Zbliżający się front zmusił hitlerowców do zorganizowania obrony na linii Odry. Powołano Obszar Obronny Szczecin - Świnoujście. Rozpoczęto umacnianie i rozbudowywanie ostatniej linii obronnej nad Odrą, zwanej Linią Nibelungów (Nibelungenstellung).
  W styczniu 1945 r. podjęto w Szczecinie kopanie rowów strzeleckich i przeciwczołgowych na południu miasta. W końcu lutego powołano szesnastoletnich chłopców pod broń, a 16 marca Odra (Linia Nibelungów) została uznana za główna linię bojową.
  W dniu 21 marca Szczecin został ogłoszony twierdzą, którą zamierzano bronić do ostatniego żołnierza. Obiecywał to Hitlerowi gauleter Pomorza Schwede - Coburg. Każdy przejaw nieposłuszeństwa i braku wiary w zwycięstwo karany był śmiercią. Najczęściej bez sądu i przez powieszenie. Latarnie obecnej ulicy Gdańskiej obwieszone były w tym okresie żołnierzami i cywilami.
  W miesiąc później wojska hitlerowskie podobnie jak Schwede - Coburg opuściły w pośpiechu miasto, a 26 kwietnia 1945 r. gen Skorobogatkin przyjął kapitulację cywilnych mieszkańców Szczecina.

Zeszyty Szczecińskie - Ryszard Kotla ,,Bastiony, forty, bunkry... Historia umocnień obronnych Szczecina"



 

Fortyfikacje



Bunkry, podziemia, forty, twierdze itp.

Strony historyczne